De centrale bank voor centrale banken van de wereld heeft zojuist een van haar scherpste waarschuwingen in jaren afgegeven over het financiële systeem — en het gaat niet over inflatie of staatschuld. Het gaat over AI. De Bank voor Internationale Betalingen publiceerde op 28 juni haar jaarlijkse economisch rapport, waarin zij de risico’s rond AI-financiering centraal stelt in een potentiële wereldwijde financiële ontwrichting die in het slechtste geval de schade van de crisis van 2008 kan evenaren of overtreffen.
Summary
Belangrijkste punten
- De BIS identificeert AI als een van de drie grote mondiale “drukpunten”, naast inflatie en staatschuld, in haar jaarverslag van 28 juni.
- Het grootste deel van de AI-investeringen loopt via hedgefondsen en niet-bancaire financiële intermediairs met beperkte regulatoire controle, waardoor systeemrisico zich concentreert buiten de traditionele banken.
- McKinsey schat dat er tegen 2030 6,7 biljoen dollar aan cumulatieve kapitaaluitgaven nodig zal zijn voor AI- en computerinfrastructuur — waarvan 5,2 biljoen dollar alleen al voor AI-gestuurde datacenters.
- De BIS waarschuwt dat een eventuele marktcorrectie sneller kan verlopen dan tijdens eerdere bankencrises, mede omdat huishoudens nu een hogere aandelenblootstelling hebben dan in vorige decennia.
- De BIS dringt aan op onmiddellijke regulatoire hervormingen en waarschuwt dat hoe langer verbeteringen in toezicht worden uitgesteld, hoe chaotischer elke daaropvolgende marktcorrectie zal zijn.
BIS waarschuwt voor AI-financieringsrisico’s vergelijkbaar met 2008
De zorg is niet dat AI zelf zal instorten — maar dat de manier waarop AI wordt gefinancierd gevaarlijk bekend voorkomt. Een snelle concentratie van investeringen, hoge leverage, beperkte transparantie en een afhankelijkheid van markten zonder traditionele regulatoire vangrails: dit waren ingrediënten van eerdere boom-en-bustcycli. De BIS is van mening dat ze zich opnieuw aan het vormen zijn, dit keer rond kunstmatige intelligentie.
De instelling presenteert AI als een van drie “drukpunten” die de wereldeconomie momenteel onder druk zetten. De andere twee — hardnekkig verhoogde inflatie en recordniveaus van staatschuld — zijn alom bekende bedreigingen. AI is de nieuwere en in sommige opzichten onvoorspelbaardere variabele. In tegenstelling tot inflatie of begrotingsonevenwichtigheden is het risico van AI-investeringen moeilijker te meten, moeilijker te stresstesten en grotendeels onzichtbaar voor toezichthouders die zich richten op de traditionele banksector.
AI als belangrijk economisch drukpunt
AI heeft het vertrouwen van beleggers versterkt en groeiverwachtingen aangejaagd die gekoppeld zijn aan langetermijnproductiviteitswinsten. Maar het BIS-rapport maakt duidelijk dat die verwachtingen ernstige risico’s met zich meebrengen als de rendementen uitblijven. Knelpunten in de toeleveringsketen en felle concurrentie tussen AI-ontwikkelaars en aanbieders van cloudtechnologie kunnen leiden tot de soort overinvestering die historisch gezien slecht is afgelopen.
De parallel die de BIS trekt is niet subtiel. Het rapport plaatst de huidige AI-investeringscyclus naast historische boom-en-bustpatronen: de Britse kanaalbouw in de jaren 1830, de spoorwegboom van de jaren 1840, de elektrificatiegolf van de late jaren 1920 en de dotcombubbel van de late jaren 1990. Elk daarvan eindigde met een scherpe neergang toen de investeringen de capaciteit om duurzame rendementen te genereren voorbijstreefden.
Potentieel voor een snelle en ernstige marktcorrectie
Wat dit moment volgens de BIS bijzonder scherp maakt, is de snelheid. Zhang Tao, de hoofdvertegenwoordiger van de BIS voor Azië en de Stille Oceaan, was expliciet: “De snelheid van een correctie zou veel hoger kunnen liggen dan tijdens eerdere bankencrisis-episodes.”
Een deel van dat versnellingsrisico komt voort uit het feit dat huishoudens nu meer blootgesteld zijn aan aandelenmarkten dan op enig eerder moment in vergelijkbare cycli. Een scherpe daling van de waarderingen van techaandelen — die rechtstreeks worden ondersteund door AI-uitgaven via winstverwachtingen en groeiprognoses van bedrijven — zou gewone beleggers harder en sneller treffen dan de correctie van 2008, toen de schade aanvankelijk geconcentreerd was in hypotheekgerelateerde instrumenten en zich pas later uitbreidde naar de bredere economie.
Concentratie van AI-financiering bij niet-bancaire financiële intermediairs
Het structurele probleem is waar het geld vandaan komt. Het grootste deel van de AI-investeringen loopt niet via gereguleerde banken — het beweegt via hedgefondsen, private kredietvehikels en niet-bancaire financiële intermediairs (NBFI’s) die onder veel minder streng toezicht staan. Dit is geen marginale observatie. Het is de centrale kwetsbaarheid waar de BIS voor waarschuwt.
Rol van hedgefondsen en private kredietvehikels
Sinds de financiële crisis van 2008 hebben banken hun balansen daadwerkelijk versterkt. Ze zijn beter gekapitaliseerd en de systeemleverage binnen de traditionele banksector is afgenomen. Maar dat risico is niet verdwenen — het is gemigreerd. Leverage en liquiditeitsblootstelling zijn verschoven naar beleggingsfondsen, hedgefondsen, private-equityvehikels en andere intermediairs die grotendeels buiten de regulatoire perimeter bestaan die is ontworpen om systeemschokken te detecteren en in te dammen.
BIS-directeur-generaal Pablo Hernández de Cos verwoordde het duidelijk en merkte op dat de hoge schuldenniveaus van vandaag worden gefinancierd via niet-bancaire financiële intermediairs — en dat de urgentie voor beleidsmakers om dit aan te pakken niet kan worden overschat. “Beleidsmakers moeten nu handelen. Uitstel zal de noodzakelijke aanpassingen alleen maar kostbaarder maken,” zei hij.
Risico’s in schaduwbankieren en lacunes in toezicht
De zogenoemde schaduwbanksector is al jaren een terugkerende zorg in BIS-onderzoek. Wat nieuw is, is de directe link met AI-investeringen. De financieringsketens die AI-infrastructuur ondersteunen — van de bouw van datacenters tot de inkoop van chips en de uitbouw van cloudcapaciteit — lopen nu diep door private kredietmarkten en niet-bancaire kredietverstrekkers. Als het beleggerssentiment omslaat, kunnen verliezen in deze kanalen zich snel versterken, en toezichthouders hebben mogelijk simpelweg niet de zichtbaarheid om tijdig in te grijpen.
De BIS wees ook op een nieuwere dynamiek: staatsobligatiemarkten die in toenemende mate worden gedomineerd door grote, sterk geleveragde hedgefondsen hebben volgens de instelling een “nieuwe soeverein-financiële stabiliteitsnexus” gecreëerd. Elke scherpe herwaardering van staatsobligaties zou de financiële condities wereldwijd kunnen verkrappen en zo elke AI-gedreven ontwrichting versterken. Frank Smets, waarnemend hoofd van de monetaire en economische afdeling van de BIS, waarschuwde dat dergelijke schommelingen “de financiële condities snel zouden kunnen verkrappen.”
Economische gevolgen van een terugval in AI-investeringen
Verwachte kapitaaluitgaven en investeringshausse
De schaal van wat er op het spel staat, maakt de risicoafweging nog ernstiger. Volgens schattingen van McKinsey die in het BIS-rapport worden aangehaald, zal de wereld ongeveer 6,7 biljoen dollar aan cumulatieve kapitaaluitgaven tegen 2030 nodig hebben om aan de stijgende vraag naar rekenkracht te voldoen. Dat komt neer op ongeveer 5,2 biljoen dollar voor AI-gestuurde datacenters en 1,5 biljoen dollar voor traditionele IT-infrastructuur. De wereldwijde datacentercapaciteit zou tegen 2030 bijna kunnen verdrievoudigen, waarbij ongeveer 70% van die vraag wordt gedreven door AI-workloads.
Dit zijn geen speculatieve projecties — ze vertegenwoordigen investeringsverplichtingen die bedrijven nu al aangaan, verweven in winstverwachtingen en langetermijnstrategische plannen. Juist die verankering maakt een mogelijke correctie economisch zo gevaarlijk.
Risico op langdurige onderinvestering en marktvolatiliteit
Als AI-investeringen niet de rendementen opleveren die deze uitgaven rechtvaardigen, zullen bedrijfsbeslissers zich terugtrekken. Kapitaaluitgavenprogramma’s zullen worden uitgesteld. De investeringshausse kan omslaan in een langdurige periode van onderinvestering, met neveneffecten op werkgelegenheid, groei en de beschikbaarheid van financieel kapitaal in bredere zin. De BIS beschrijft dit niet als een staartrisico, maar als een plausibel scenario dat serieuze voorbereiding vereist.
Dit is de diepere economische dreiging — niet alleen een correctie op de aandelenmarkt, maar een structurele terugval in uitgaven die de productiviteit en groei jarenlang kan drukken, net zoals de dotcombubbel een nasleep in technologie-investeringen veroorzaakte tot ver in de midden jaren 2000.
Oproepen tot transparantie en regulatoire hervormingen
De BIS slaat niet alleen alarm — ze roept op tot een specifieke beleidsreactie. De instelling dringt er bij beleidsmakers op aan om het toezicht uit te breiden en te versterken voorbij de traditionele banksector, de transparantie rond niet-bancaire financieringsbronnen te verbeteren en prijsstabiliteit te prioriteren terwijl wordt gestreefd naar begrotingsduurzaamheid. De nadruk op toezicht op niet-banken is niet toevallig; het is het onderdeel dat het meest urgent ontbreekt in de huidige regulatoire architectuur.
Het rapport werd gepubliceerd voorafgaand aan het jaarlijkse Sintra-symposium van de Europese Centrale Bank, waar mondiale beleidsmakers naar verwachting veel van dezelfde stabiliteitszorgen zullen bespreken. Specifiek voor AI identificeert de BIS drie aandachtspunten: of de bedrijfswinsten uit AI-investeringen de reeds ingezette kapitaaluitgaven rechtvaardigen, of die kapitaaluitgaven op het huidige niveau blijven, en of toezichthouders erin slagen de transparantie te verbeteren over de niet-bancaire kanalen die de groei van AI voeden.
De boodschap van de instelling over timing is ondubbelzinnig. Hoe langer hervormingen worden uitgesteld, hoe wanordelijker elke aanpassing zal zijn. In een markt waar AI-uitgaven nu zijn ingebed in bedrijfsbudgetten, aandelenwaarderingen en het vermogen van huishoudens via pensioenrekeningen en beleggingsportefeuilles, zou een ongecontroleerde correctie zich niet laten indammen. Ze zou zich verplaatsen — snel, breed en via kanalen waarvoor de huidige toezichtskaders niet zijn ontworpen.
FAQ
Waarom waarschuwt de BIS dat AI-financieringsrisico’s erger kunnen zijn dan de financiële crisis van 2008?
Omdat AI-investeringen sterk geconcentreerd zijn bij een beperkt aantal beleggers en grotendeels worden gefinancierd via niet-bancaire entiteiten met weinig regulatoir toezicht, kan elke snelle deleveraging wereldwijde marktontwrichtingen veroorzaken. In tegenstelling tot 2008 — toen het risico geconcentreerd was op bankbalansen en hypotheekinstrumenten — bevindt AI-risico zich in moeilijker te monitoren kanalen zoals hedgefondsen en private kredietmarkten, en huishoudens hebben nu een grotere aandelenblootstelling dan toen, wat de potentiële economische schade vergroot.
Wat maakt de financieringsstructuur voor AI volgens de BIS bijzonder risicovol?
Het grootste deel van het AI-kapitaal stroomt via hedgefondsen, private kredietvehikels en niet-bancaire financiële intermediairs die niet onder hetzelfde toezicht vallen als traditionele banken. Deze entiteiten kunnen verliezen snel versterken als het marktsentiment omslaat, en toezichthouders hebben momenteel beperkte zichtbaarheid op de omvang en onderlinge verwevenheid van deze blootstellingen.
Welke economische impact kan een daling van de rendementen op AI-investeringen hebben?
Een betekenisvolle daling van AI-rendementen kan ertoe leiden dat bedrijven grote kapitaaluitgavenprogramma’s schrappen of uitstellen, waardoor de huidige investeringshausse omslaat in een langdurige periode van onderinvestering. Dit zou bredere gevolgen hebben voor economische groei, werkgelegenheid en de beschikbaarheid van financiering in de technologiesector.
Welke maatregelen beveelt de BIS aan om deze risico’s aan te pakken?
De BIS pleit voor meer transparantie rond niet-bancaire financiële intermediairs, sterker toezicht dat zich uitstrekt voorbij de traditionele banksector en snelle begrotings- en financiële hervormingen. Ze waarschuwt expliciet dat vertraging bij de uitvoering van deze maatregelen elke latere marktcorrectie aanzienlijk chaotischer en kostbaarder zal maken.
{“@context”:”https://schema.org”,”@type”:”FAQPage”,”mainEntity”:[{“@type”:”Question”,”name”:”Waarom waarschuwt de BIS dat AI-financieringsrisico’s erger kunnen zijn dan de financiële crisis van 2008?”,”acceptedAnswer”:{“@type”:”Answer”,”text”:”Omdat AI-investeringen sterk geconcentreerd zijn bij een beperkt aantal beleggers en grotendeels worden gefinancierd via niet-bancaire entiteiten met weinig regulatoir toezicht, kan elke snelle deleveraging wereldwijde marktontwrichtingen veroorzaken. In tegenstelling tot 2008 — toen het risico geconcentreerd was op bankbalansen en hypotheekinstrumenten — bevindt AI-risico zich in moeilijker te monitoren kanalen zoals hedgefondsen en private kredietmarkten, en huishoudens hebben nu een grotere aandelenblootstelling dan toen, wat de potentiële economische schade vergroot.”}},{“@type”:”Question”,”name”:”Wat maakt de financieringsstructuur voor AI volgens de BIS bijzonder risicovol?”,”acceptedAnswer”:{“@type”:”Answer”,”text”:”Het grootste deel van het AI-kapitaal stroomt via hedgefondsen, private kredietvehikels en niet-bancaire financiële intermediairs die niet onder hetzelfde toezicht vallen als traditionele banken. Deze entiteiten kunnen verliezen snel versterken als het marktsentiment omslaat, en toezichthouders hebben momenteel beperkte zichtbaarheid op de omvang en onderlinge verwevenheid van deze blootstellingen.”}},{“@type”:”Question”,”name”:”Welke economische impact kan een daling van de rendementen op AI-investeringen hebben?”,”acceptedAnswer”:{“@type”:”Answer”,”text”:”Een betekenisvolle daling van AI-rendementen kan ertoe leiden dat bedrijven grote kapitaaluitgavenprogramma’s schrappen of uitstellen, waardoor de huidige investeringshausse omslaat in een langdurige periode van onderinvestering. Dit zou bredere gevolgen hebben voor economische groei, werkgelegenheid en de beschikbaarheid van financiering in de technologiesector.”}},{“@type”:”Question”,”name”:”Welke maatregelen beveelt de BIS aan om deze risico’s aan te pakken?”,”acceptedAnswer”:{“@type”:”Answer”,”text”:”De BIS pleit voor meer transparantie rond niet-bancaire financiële intermediairs, sterker toezicht dat zich uitstrekt voorbij de traditionele banksector en snelle begrotings- en financiële hervormingen. Ze waarschuwt expliciet dat vertraging bij de uitvoering van deze maatregelen elke latere marktcorrectie aanzienlijk chaotischer en kostbaarder zal maken.”}}]}
Artikel geproduceerd met behulp van kunstmatige intelligentie en beoordeeld door de redactie.
