door Luciano Quarta – The Crypto Lawyer
Er is in de digitale financiën een risico dat op geen enkel ander lijkt: het staat vast dat het zich zal voordoen, maar niemand weet wanneer. Het is de kwantumbedreiging voor de cryptografie. Op de dag dat een voldoende krachtige kwantumcomputer operationeel wordt (de zogenaamde “Q-day”) zal de publieke-sleutelcryptografie waarop de hele digitale financiën rust, van elektronische handtekeningen tot crypto-wallets, onbruikbaar worden.
Bankcrises, conventionele cyberaanvallen en marktschokken zijn mogelijke gebeurtenissen waarvan men kan proberen de waarschijnlijkheid te schatten. De Q-day daarentegen is een verwachte gebeurtenis: er wordt alleen gediscussieerd over de tijdshorizon.
Meer nog: het gaat om een risico dat niet eens toekomstig is. Het is nu al aanwezig. De strategie die bekendstaat als harvest now, decrypt later bestaat erin vandaag versleutelde gegevens te onderscheppen en te bewaren om ze morgen te ontsleutelen, wanneer de kwantumcapaciteit rijp zal zijn. Voor alle informatie die vertrouwelijk moet blijven voorbij die horizon (financiële communicatie, klantgegevens, bewaar-sleutels) is de inbreuk niet aanstaande: zij is al aan de gang. Ze is eenvoudigweg nog niet zichtbaar.
Uit deze premisse volgt een stelling die kan verrassen: de spelers in de Europese digitale financiën, inclusief de aanbieders van diensten voor cryptoactiva, zijn juridisch gezien nu al verplicht zich voor te bereiden. Niet omdat er een norm bestaat die dit uitdrukkelijk zegt, maar omdat de verplichting impliciet is in het systeem. Laten we zien waarom.
Inhoudsopgave
De Q-day is geen sciencefiction
Een kwantumcomputer is niet simpelweg een snellere computer. Het is een machine die op een volledig andere manier rekent, gebruikmakend van eigenschappen van materie, zoals de superpositie van toestanden en entanglement, die geen equivalent hebben in de klassieke informatica.
Voor het merendeel van de problemen levert dit verschil geen noemenswaardige voordelen op. Voor sommige specifieke problemen daarentegen is het voordeel exponentieel. Het geval dat hier van belang is, is er één: de factorisatie van grote getallen en de berekening van discrete logaritmen, die hanteerbaar worden gemaakt door het algoritme dat Peter Shor in 1994 heeft ontwikkeld.
Juist deze twee wiskundige problemen vormen de basis van de hedendaagse digitale veiligheid: RSA en elliptische krommen. Dat wil zeggen de schema’s die de transportprotocollen, de digitale handtekeningen en, niet in de laatste plaats, de eigendom van cryptoactiva op gedistribueerde registers beschermen, en die steunen op de aanname dat het factoriseren van een groot getal voor een klassieke computer tijden vergt die onverenigbaar zijn met elke aanval. Het algoritme van Shor doet deze aanname teniet.
Wanneer zal het gebeuren? De schattingen lopen uiteen: tussen het einde van dit decennium en het midden van het volgende. Maar voor de jurist is de exacte datum irrelevant. De beslissende gegevens zijn vervat in de ongelijkheid die Michele Mosca heeft geformuleerd: als de tijd waarin de gegevens vertrouwelijk moeten blijven, plus de tijd die nodig is voor de migratie van de systemen, de tijd tot de komst van de kwantumcomputer overschrijdt, is de veiligheid nu al gecompromitteerd.
Nu vergen cryptografische migraties van grote financiële systemen historisch gezien ongeveer een decennium. En veel financiële gegevens zijn onderworpen aan vertrouwelijkheidsverplichtingen die tientallen jaren beslaan. Voor brede segmenten van de sector is de ongelijkheid dus nu al vervuld: de nuttige tijd om te handelen zonder blootstelling aan het risico is al verstreken.
Let wel: het probleem is niet het ontbreken van technische oplossingen. Post-kwantumcryptografie bestaat al en in augustus 2024 heeft het NIST de eerste drie standaarden gepubliceerd (ML-KEM, ML-DSA en SLH-DSA). Het probleem is de migratie: elk punt inventariseren waar kwetsbare cryptografie wordt gebruikt, die vervangen zonder de operativiteit te onderbreken, de interoperabiliteit waarborgen langs ketens van tegenpartijen die niet met dezelfde snelheid vooruitgaan. Het is zeker een organisatorisch probleem. Maar het is ook – en dat is het punt – een juridisch probleem.
Dat het onderwerp inmiddels actueel is, blijkt uit het hart van het systeem zelf: de Bank voor Internationale Betalingen heeft, samen met de Banque de France en de Bundesbank, met Project Leap de proef gestart met quantum-safe communicatiekanalen voor betalingssystemen, met als doel het financiële stelsel “quantum-proof” te maken.
Het Europese regelgevingsmozaïek: de verplichting bestaat, maar niemand noemt haar bij naam
De vraag is nu: verplichten de Europese normen de spelers in de digitale financiën nu al om zich voor te bereiden op de kwantumbedreiging? Het antwoord is dat geen enkele bindende norm het kwantumrisico expliciet bij naam noemt. Bijna allemaal bevatten ze het echter in wezen.
Het meest uitgewerkte stukje van het mozaïek is de DORA-verordening (Verordening (EU) 2022/2554), die vanaf 17 januari 2025 van toepassing is op meer dan twintig categorieën van entiteiten, van grote bankgroepen tot aanbieders van diensten voor cryptoactiva. Artikel 9 vereist beveiligingsbeleid en -instrumenten die geschikt zijn om de beschikbaarheid, authenticiteit, integriteit en vertrouwelijkheid van gegevens te waarborgen, met uitdrukkelijke verwijzing naar cryptografische technieken.
Het is echter in het afgeleide recht dat het betoog interessant wordt. De gedelegeerde verordening (EU) 2024/1774 verplicht financiële entiteiten om de ontwikkelingen in de cryptanalyse te monitoren en de cryptografische technologie dienovereenkomstig bij te werken of te vervangen. Wie daartoe niet in staat is, moet mitigerende maatregelen nemen, deze documenteren en motiveren.
Nu is kwantumcryptanalyse nog steeds cryptanalyse. Als een financiële entiteit vandaag het algoritme van Shor zou negeren in haar monitoring, zou zij de norm niet eenvoudigweg restrictief toepassen: zij zou haar schenden. En het mechanisme “werk bij, of motiveer waarom je dat niet kunt” vormt nu al een eerste juridisch kern van een migratieverplichting. Wat ontbreekt, is alleen de termijn.
Wat persoonsgegevens betreft, koppelt artikel 32 AVG de beveiligingsmaatregelen aan de “stand van de techniek” en noemt het expliciet versleuteling. De clausule is per definitie dynamisch: wanneer post-kwantumcryptografie de gevestigde stand van de techniek wordt (en de standaardisatie van 2024 markeert precies die overgang), zal artikel 32 haar opnemen zonder dat enige wijziging nodig is. En voor gegevens met een lange levensduur keert de logica van harvest now, decrypt later het perspectief om: om vandaag passend te zijn, moet de maatregel worden afgestemd op de dreiging van morgen, omdat het morgen is dat de vandaag ontvreemde gegevens zullen worden geschonden.
Op dit terrein heeft het Hof van Justitie al belangrijke bakens uitgezet. In het arrest VB (C-340/21) heeft het verduidelijkt dat de bewijslast voor de geschiktheid van de maatregelen op de verwerkingsverantwoordelijke rust, en dat de gegronde vrees voor toekomstig misbruik van ontvreemde gegevens op zichzelf een vergoedbare immateriële schade kan vormen. Toegepast op harvest now, decrypt later heeft deze uitspraak een precieze consequentie: de gegevens die vandaag in versleutelde vorm worden geëxfiltreerd, zijn per definitie gegevens die blootstaan aan toekomstig misbruik. De schade door vrees hoeft niet te wachten op de Q-day.
Het beeld wordt vervolledigd door eIDAS, zoals herzien door Verordening (EU) 2024/1183: gekwalificeerde vertrouwensdiensten bestaan om duurzame rechtsgeldigheid te verlenen aan rechtshandelingen waarvan de veiligheid afhangt van vergankelijke algoritmen. En de rechtshandelingen van de digitale financiën zijn zoveel waard als de handtekening die hen ondersteunt.
MiCA en de paradox voor bewaarders van cryptoactiva
Voor wie meer belangstelling heeft voor de cryptowereld is het meest leerzame geval dat van de MiCA-verordening (Verordening (EU) 2023/1114). En het is leerzaam omdat het de structurele grens van het hele bouwwerk blootlegt.
Aanbieders van diensten voor cryptoactiva vallen binnen de reikwijdte van DORA en delen de daaruit voortvloeiende verplichtingen inzake veerkracht. Wie de dienst van bewaring verleent, is bovendien jegens de cliënten aansprakelijk voor het verlies van cryptoactiva door aan hem toerekenbare incidenten, tot aan de marktwaarde van de verloren activa.
De kwantumkwetsbaarheid ligt echter in eerste instantie niet in de systemen van de aanbieder: zij ligt in het protocol. De schema’s voor handtekeningen op basis van elliptische krommen die de eigendom op de gedistribueerde registers regelen (om duidelijk te zijn: die ervoor zorgen dat wie de privésleutel beheert, over de bitcoins of ethers beschikt) vallen buiten de regulatoire reikwijdte. MiCA regelt de intermediairs, niet de onderliggende technologische infrastructuren, die door geen enkele Europese autoriteit worden gehomologeerd.
Hieruit volgt een asymmetrie die zich met kracht zal manifesteren: als het handtekeningsschema faalt, is de bewaarder aansprakelijk voor een risico dat hij niet kon reguleren en ook niet, in zijn eentje, kon mitigeren. En voor de directe houder staat de compromittering van het handtekeningsschema gelijk aan een ware technologische onteigening: wie de handtekening kan vervalsen, beschikt over de activa.
De enige huidige dam is informatief: de whitepapers moeten de onderliggende technologie en de bijbehorende risico’s beschrijven. En het zou nu al moeilijk zijn vol te houden dat cryptografische veroudering niet onder de te vermelden risico’s valt.
De balans van deze verkenning is helder: de bindende bronnen bevatten alles wat nodig is, behalve het wezenlijke. De naam van het risico ontbreekt, een deadline ontbreekt, een volgorde van prioriteiten ontbreekt.
De soft law die de data vastlegt: 2026, 2030, 2035
Voorlopig is het de soft law die het vacuüm opvult. Het kantelpunt is Aanbeveling (EU) 2024/1101, waarmee de Commissie de overgang naar post-kwantumcryptografie heeft aangewezen als doel dat “zo snel mogelijk” moet worden verwezenlijkt, waarbij zij de weg wijst van hybride schema’s die post-kwantumalgoritmen en klassieke cryptografie combineren.
De volgende stap kwam van de NIS Cooperation Group, die in juni 2025 een gecoördineerde roadmap heeft aangenomen die voorziet in de start van de nationale strategieën en de voltooiing van de cryptografische inventaris tegen eind 2026; tegen 2030 de post-kwantumbescherming van hoogrisicosystemen, inclusief kritieke financiële infrastructuren; tegen 2035 de voltooiing van de migratie voor zover technisch haalbaar.
Op sectorniveau heeft het door Europol gepromote Quantum Safe Financial Forum de sector vervolgens formeel opgeroepen tot actie, gevolgd in januari 2026 door een gezamenlijk rapport over de noodzaak om prioriteit te geven aan de migratie in de financiële diensten. In dezelfde maand heeft de G7 Cyber Expert Group haar eigen verklaring gepubliceerd over een gecoördineerde roadmap, zij het met de nadrukkelijke precisering dat het document “geen regulatoire verwachtingen vastlegt”.
Deze precisering lijkt ons te vertellen dat hoe gezaghebbender de bron is, des te groter de behoefte wordt om zich als niet-bindend te verklaren. En hier ligt het juridisch interessante fenomeen: deze handelingen zijn formeel niet bindend; en toch zijn ze het in wezen wel.
De verbinding komt tot stand via interpretatie. De roadmaps vullen de algemene clausules met inhoud: de “stand van de techniek” van de AVG en de “geschiktheid” die voor de DORA-maatregelen wordt vereist, zijn geen zelfreferentiële begrippen. Om die reden wordt de gecoördineerde roadmap hun natuurlijke referentiekader. De toezichthoudende autoriteiten nemen de deadlines over als toezichtverwachtingen. Wanneer de schade zich echter zal hebben voorgedaan, zullen rechters en autoriteiten de zorgvuldigheid van de speler afmeten aan de roadmaps die deze kende of had moeten kennen.
Samengevat: de soft law levert de data, het bindende recht levert de sanctie. Geen van beide vormt op zichzelf de grondslag van de verplichting; samen bouwen ze haar op.
De Quantum Act die komt: industriebeleid zonder risicoregulering
En de Quantum Act? De door de Commissie voor 2026 aangekondigde wetgevingshandeling zou de natuurlijke plaats lijken om deze knoop te ontwarren. De voorbereidende stukken kijken echter, althans op dit moment, elders.
De Quantum Europe Strategy van juli 2025 stelt als doel de Europese kwantumleiderschap tegen 2030 en werkt het optreden uit op het vlak van onderzoek, infrastructuren, industrieel ecosysteem, duale dimensie en vaardigheden. De aangewezen rechtsgrondslag is veelzeggend: industrie (art. 173 VWEU), onderzoek (art. 180), aanvullende programma’s (art. 184). Niet de interne markt, niet de productveiligheid, niet het toezicht.
De Quantum Act ontstaat dus, uit bewuste keuze, als een industriepolitieke handeling: het is een beetje het kwantum-equivalent van de Chips Act, niet van de AI Act.
Hieruit volgt een paradox die duidelijk moet worden gemaakt: de eerste organische wetgevingshandeling over kwantumtechnologieën regelt alles, behalve het enige kwantumrisico dat nu al actueel is, namelijk het cryptografische.
De vergelijking met de Verenigde Staten maakt het beeld nog scherper. De Quantum Computing Cybersecurity Preparedness Act van december 2022 heeft de cryptografische inventaris en de voorbereiding van de migratie voor federale agentschappen tot wettelijke verplichting verheven, met operationele deadlines vanaf 2027. De Amerikaanse wetgever bindt, pragmatisch, zijn eigen administratie en vertrouwt op de markt voor de overtuiging; de Europese wetgever daarentegen beveelt tot nu toe iedereen aan en bindt niemand.
Een verplichting die nu al bestaat (en wie ervoor zal instaan)
Door de drie lagen samen te voegen – technologieneutrale bindende normen, soft law met data, beginselen van vennootschapsrecht – is de conclusie onontkoombaar: de quantum readiness van de financiële sector is nu al een impliciete juridische verplichting.
Er is geen evolutieve interpretatie of analogie nodig: subsumptie volstaat. De geschiktheidsclausules – van de technische DORA-standaarden tot artikel 2086 van het Burgerlijk Wetboek, dat de ondernemer verplicht tot een adequate organisatorische inrichting ook met het oog op de tijdige detectie van risico’s – zijn bewegende standaarden, die de beste praktijken van het historische moment incorporeren. En wanneer de beste praktijken, op basis van Europese openbare handelingen, de cryptografische inventaris en het migratieplan omvatten, is een inrichting die daarvan verstoken is niet langer adequaat.
Concreet draait de minimuminhoud van de verplichting om vijf prestaties: de cryptografische middelen van de organisatie inventariseren; ze naar risico classificeren, waarbij gegevens en functies met een lange levensduur worden geïsoleerd; een migratieplan aannemen dat in overeenstemming is met de deadlines 2030-2035; crypto-agility opnemen in de contracten met leveranciers; het toezicht op het proces toewijzen aan de bedrijfsleiding en dit documenteren. De vandaag verschuldigde prestatie is de voorbereiding, niet het resultaat: een gedragsverplichting met een progressieve inhoud, die toeneemt naarmate de deadlines naderen.
Het meest delicate punt van manifestatie zal de aansprakelijkheid van bestuurders zijn. Wanneer het risico zich zal materialiseren, zullen de vragen retrospectief zijn: wie wist het? Wie had het moeten weten? Wie had moeten handelen? En de business judgment rule zal een beperktere bescherming bieden dan men denkt: de regel beschermt geïnformeerde ondernemingsbeslissingen, niet inertie, die geen beslissing is.
Een inrichting die een risico negeert dat bij naam genoemd, gedateerd en gedocumenteerd is in Europese openbare handelingen, doorstaat de toets van het zorgvuldige onderzoek niet: het is geen betwistbare discretionaire keuze, het is een niet-geïnformeerde keuze. De bestuurder die het onderwerp niet in de raad heeft ingebracht, die niet heeft aangedrongen op de cryptografische inventaris, die de plannen van kritieke leveranciers niet heeft bevraagd, zal moeilijk een beroep kunnen doen op de onvoorspelbaarheid van de gebeurtenis.
Daar komt nog bij dat de markt waarschijnlijk vóór de wetgever zal komen: het is redelijk te verwachten dat de cryptografische inventaris en het migratieplan spoedig hun intrede zullen doen in de vragenlijsten van cyberverzekeringen als voorwaarden voor verzekerbaarheid, en in de due-diligencestandaarden van buitengewone transacties. Wie niet klaar is, zal hogere premies betalen, prijsaanpassingen ondergaan en auditbevindingen ontvangen.
Wat de Europese wetgever zou moeten doen
Dat gezegd zijnde, blijft het feit dat een impliciete verplichting, door haar eigen structuur, een fragiele verplichting is. Zij laat verdedigbare minimale lezingen toe, genereert een perverse concurrentiële asymmetrie (wie als eerste migreert, draagt kosten die de achterblijver vermijdt, terwijl de algehele veiligheid die van de zwakste schakel blijft) en produceert haar effecten vooral ex post, in de aansprakelijkheidsprocedure. Dit is ongetwijfeld de slechtste manier om een systemisch risico te beheersen: zij verdeelt verliezen in plaats van ze te voorkomen en vertrouwt de rechter toe wat aan de wetgever toekomt.
Het voorstel kan dus in één regel worden samengevat: de impliciete verplichting omzetten in een expliciete verplichting, door de plicht tot post-kwantumtransitie te verheffen tot een autonome categorie van het recht van de digitale financiën.
De ideale plaats zou juist de Quantum Act zijn, eventueel met een ad hoc titel gewijd aan het beheer van het cryptografische risico. Of, als alternatief, een gerichte ingreep bij de herziening van DORA. De verplichting zou moeten worden gedifferentieerd langs twee assen: de kriticiteit van de functie en de omvang van de speler. De termijnen zouden bindend moeten zijn en de reeds bekende deadlines moeten volgen (2030 voor kritieke systemen, 2035 voor de voltooiing), de certificering zou geharmoniseerd moeten worden, verankerd in het kader van de Cybersecurity Act, en ten slotte zou een veilige haven moeten worden voorzien die gedocumenteerde zorgvuldigheid omzet in een vermoeden van conformiteit. Het toezicht kan worden toevertrouwd aan de reeds bestaande autoriteiten.
Voor cryptoactiva in het bijzonder zouden er kwantumbestendigheidsvereisten moeten gelden voor de protocollen die worden toegelaten tot de dienstverlening, informatieplichten jegens de houders en geordende migratiemechanismen: alleen zo kan de asymmetrie tussen de aansprakelijkheid van de bewaarder en het beheer van de infrastructuur worden opgeheven.
Op het bezwaar van de kosten is het antwoord eenvoudig: de relevante vergelijking is niet die tussen verplichting en vrijheid, maar tussen expliciete en impliciete verplichting. Laatstgenoemde legt de kosten hoe dan ook op, en op basis van dezelfde verplichtingen, maar verdeelt ze op de slechtste manier: door de achterblijver te belonen, de zorgvuldige speler te bestraffen en de rekening door te schuiven naar het geschil. De explicitering creëert de last niet: zij maakt hem zeker, gelijk voor iedereen, planbaar en verzekerbaar.
En er is nog een argument: regulatoire zekerheid is op zichzelf industriebeleid. Een markt die weet wanneer en hoe hij zal moeten migreren, is een markt die post-kwantumtechnologie van Europese makelij koopt met een zicht van tien jaar. Een Europese verplichting tot transitie, ondersteund door certificering, zou de normen van de Unie tot wereldwijde maatstaf kunnen maken voor quantum-safe financiën: een Brussel-effect dat, voor één keer, zou steunen op een technologie die de Unie zegt in eigen huis te willen produceren.
Het kwantumrisico is het enige systemische risico van de digitale financiën dat zeker is in het an en nu al actueel in zijn effecten. Het relevante gedrag speelt zich vandaag af; de aansprakelijkheid zal zich morgen manifesteren, wanneer de gebeurtenis zichtbaar zal maken wat al was gebeurd. Voor één keer kent de jurist op voorhand de gebeurtenis die hij zal moeten beheersen. Het zou onvergeeflijk zijn om onvoorbereid te worden betrapt.




